Türk Karikatürünün Öncüsü: Turhan Selçuk'un Efsanevi Mirası

Türk karikatür sanatının unutulmaz isimlerinden Turhan Selçuk, Abdülcanbaz karakteri ile tanınır. 1922'de Milas'ta doğan Selçuk, Girit göçmeni bir subayın oğluydu. Ünlü gazeteci İlhan Selçuk'un ağabeyi olan Turhan, genç yaşta karikatüre ilgi duymaya başladı.

Sanat kariyerinin başlangıcı, Adana Erkek Lisesi'nden mezun olduğu 1941 yılında Adana'da çıkan Türk Sözü gazetesi ile İstanbul'daki Kırmızı Beyaz ve Şut dergilerinde yayımlanan ilk karikatürleriyle oldu. 1942'de İstanbul'a gelen Selçuk, İstanbul Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde kısa bir süre eğitim aldı ancak bu alanda devam etmedi. Sanat Tarihi eğitimi aldığı İstanbul Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi'ni de bitirmedi.

Akbaba dergisinde 1943'te çalışmaya başlayan Selçuk, 1945'te Tasvir gazetesinde karikatürist olarak görev yaptı. 1948-1949 yıllarında Refik Halit Karay'ın Aydede dergisinde baş çizer olarak yer aldı. Yeni İstanbul gazetesinde 1949'da baş çizer olan sanatçı, karikatürlerin tarihini ve grafik mizahı irdeleyen yazılar yazdı.

1951'de ilk sergisini açan Selçuk, 1952'de kardeşi İlhan Selçuk ile 41 Buçuk dergisini çıkardı. 1953'te Milliyet'te çalışmaya başlaması, kariyerinde önemli bir dönüm noktasıydı. Burada, 1954'te baş karikatürist oldu ve geometrik çizgi tarzını benimsedi.

1957'de Milliyet gazetesinde tanınan Abdülcanbaz karakterini yaratmaya başladı. Selçuk, bu karakterle ilgili olarak, grafik sanatın gücünü kullanarak bir hikaye anlatımını sanatsal değere kavuşturmayı hedeflediğini belirtmişti.

Çizgi üslubunda sadeleşmeye giden sanatçı, Saul Steinberg'in etkisiyle grafik mizahı yeni bir boyuta taşımaya çalıştı. 1950 sonrası çalışmaları, onun bu alandaki ustalığını pekiştirdi.

Turhan Selçuk'un eserleri, 1970'li yıllardan itibaren albüm olarak yayımlandı. Abdülcanbaz karakteri tiyatro ve sinemada canlandırıldı, 1991'de PTT tarafından bir posta pulunda yer aldı.

Karikatürcüler Derneği'nin kurucularından olan Selçuk, 1983'te 'Yılın Karikatürcüsü' seçildi. Eserleri Avrupa'da birçok müzede sergilendi. Özellikle 'İnsan Hakları' temalı sergisi, Avrupa Konseyi'nin önerisiyle birçok ülkede gösterildi.

11 Mart 2010'da İstanbul'da yaşamını yitiren Turhan Selçuk, arkasında sanatıyla bir miras bıraktı. Kızı Aslı Selçuk, babasının eserleriyle dünyayı kucakladığını ve zamanın ötesine geçtiğini ifade etti.